Twursus Nobelprijzen 2 oktober 2010 de Volkskrant

Volgende week worden de winnaars van 2010 bekendgemaakt. De prestigieuze Nobelprijzen staan deze week centraal in Twursus, de wetenschappelijke bijspijkercursus in 10 à 15 tweets. Twursus is elke vrijdag al om 17.00 uur live op twitter, met gelegenheid tot reageren en vragen stellen. Volg @govertschilling

1. rijke zweedse chemicus alfred nobel (1833-1896; uitspraak: nobél), uitvinder dynamiet, legde prijsuitreiking in 1895 vast in testament.

2. aanleiding: in 1888 werd per ongeluk necrologie van hem geplaatst in franse krant; hij was teleurgesteld en wilde beter herinnerd worden.

3. prijzen voor mensen die ‘groot nut verschaften aan mensheid’. vijf terreinen: natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, literatuur en vrede.

4. eerste uitreikingen in 1901, oa aan nederlander jacobus van ’t hoff (scheikunde) en zwitserse rode kruis-oprichter henry dunant (vrede).

5. nadruk op praktische toepassingen: einstein won nobelprijs (1921) voor ontdekking foto-elektrisch effect; niet voor relativiteitstheorie.

6. economieprijs wordt pas uitgereikt vanaf 1969, op initiatief van 300-jarige zweedse rijksbank. eerste keer aan nederlander jan tinbergen.

7. bekendmaking altijd in okt; uitreiking op 10 dec (sterfdag nobel) in stockholm door zweedse koning. vredesprijs wordt uitgereikt in oslo.

8. winnaars moeten nog in leven zijn. prijs wordt door max 3 personen gedeeld. vredesprijs kan ook naar organisaties. vb: 3x aan rode kruis.

9. marie curie, linus pauling, john bardeen en fred sanger wonnen elk twee keer een nobelprijs. familie curie sleepte er in totaal 5 binnen.

10. prijs bestaat uit gouden medaille, oorkonde en geldbedrag: ruim één miljoen euro. wordt vaak (deels) aan onderzoek of goed doel besteed.

11. tot nu toe ruim 800 nobelprijswinnaars, waarvan 18 nederlanders en 10 belgen. meeste in usa: 320. slechts 41 vrouwen, waarvan 5 in 2009.

12. dat nobel geen wiskundeprijs instelde omdat zweedse wiskundige mittag-leffler er met zijn liefje vandoor ging is een broodjeaapverhaal.

13. vakgebieden die geen nobelprijs hebben (astronomie, wiskunde, aard-/biowetenschappen) komen sinds 1980 in aanmerking voor crafoordprijs.

14. jaarlijkse nwo-spinozapremies worden soms nederlandse nobelprijzen genoemd. onterecht: spinozageld is extra subsidie voor toponderzoek.

15. als kind leed alfred nobel aan epileptische aanvallen. planetoïde 6032 (nobel) en chemisch element 102 (nobelium) zijn naar hem genoemd.

© Govert Schilling

Links: