Kosmische schietpartij geeft geheimen prijs 11 januari 2012 de Volkskrant

Wie de werking van een kanon wil begrijpen, moet niet alleen de afgevuurde kogels bestuderen, maar ook de precieze timing van knal en lichtflits. Bij een astronomisch kanon op 28.000 lichtjaar afstand van de aarde is dat nu voor het eerst gelukt.

Een internationaal team van sterrenkundigen, waaronder astronomen van de Universiteit van Amsterdam, de Radboud Universiteit Nijmegen en de stichting ASTRON in Dwingeloo, presenteerde dinsdag op de 219e bijeenkomst van de American Astronomical Society nieuwe metingen aan het zwarte gat H1743-322. Het zwarte gat zuigt continu gas op van een begeleidende ster, maar soms worden daarbij hete ‘kogels’ met een kwart van de lichtsnelheid de ruimte in geschoten, in twee tegenovergestelde richtingen.

Begin juni 2009 is zo’n kosmische schietpartij voor het eerst gedetailleerd waargenomen, met de röntgenkunstmaan RXTE en met de Amerikaanse VLBA-radiotelescoop. Uit de precisiemetingen volgt dat de gaskogels afgevuurd moeten zijn op 3 juni – twee dagen vóórdat het zwarte gat een krachtige opvlamming van radiostraling te zien gaf. Tot nu toe werd altijd aangenomen dat zulke radio-uitbarstingen het moment markeerden waarop de schoten werden gelost.

Soortgelijke waarnemingscampagnes moeten in de toekomst uitwijzen of het gevonden verband voor alle zwarte gaten geldt. Uiteindelijk hopen sterrenkundigen op deze manier meer inzicht te krijgen in de werking van de kosmische kanonnen.

© Govert Schilling