Europa wil voorbereid zijn als de hemel omlaagvalt 21 januari 2012 de Volkskrant

Hoe bescherm je de aarde tegen kosmische inslagen? Daarover spraken enkele tientallen wetenschappers begin deze week in Berlijn tijdens de internationale kickoff-bijeenkomst van het NEOShield-programma. ‘In de Verenigde Staten wordt veel energie gestoken in het opsporen van potentiële projectielen uit de ruimte,’ zegt projectleider Alan Harris van de Duitse ruimtevaartorganisatie DLR, ‘maar NEOShield is het eerste grote project dat echt aandacht besteedt aan de vraag hoe je inslagen kunt voorkomen.’

In het zonnestelsel cirkelen vele duizenden planetoïden rond die groter zijn dan een paar honderd meter en die de aarde vervaarlijk dicht kunnen naderen. Deze zogeheten aardscheerders (Near-Earth Objects of NEO’s) kunnen vroeg of laat met de aarde in botsing komen, met desastreuze gevolgen – vraag maar aan de dinosaurussen, die 65 miljoen jaar geleden uitstierven als gevolg van zo’n inslag. De oplossing ligt voor de hand: buig de aardscheerder op tijd een tikje af, zodat hij niet langer op een ramkoers ligt. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, zeker wanneer er weinig tijd beschikbaar is tussen de ontdekking en de inslag.

NEOShield moet uitzoeken wat de beste afbuigtechniek is: stoten, blazen of trekken. Wegstoten kan door een zwaar object op het hemellichaam af te vuren – een methode waar vooral Europese ruimtevaarttechnici in geloven, aldus planetoïdenexpert Harris. Wegblazen lukt misschien met de energie van geconcentreerd zonlicht, of van een explosie vlak bij het rotsblok. ‘Daar wordt in Rusland aan gewerkt,’ zegt Harris. ‘Helaas is de Russische vertegenwoordiger in NEOShield niet in Berlijn komen opdagen.’ Wegtrekken moet mogelijk zijn met behulp van de zwaartekracht van een zware ruimtesonde. Het idee van zo’n ‘zwaartekrachtstractor’ is vooral in de Verenigde Staten populair.

In november 2011 ontving NEOShield 5,8 miljoen euro van de Europese Unie voor een onderzoeksprogramma van 3,5 jaar. Onder leiding van DLR werken er tot midden 2015 dertien instituten uit zes landen in samen: Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Rusland en de Verenigde Staten. Officieel komt het nieuws pas aanstaande donderdag naar buiten, tijdens de nieuwsjaarstoespraak van DLR-directeur Gerd Gruppe, maar verschillende websites hebben er de afgelopen maanden al over bericht.

Voor een paar miljoen euro kun je natuurlijk geen ruimtesonde lanceren. NEOShield richt zich dan ook voornamelijk op wetenschappelijk onderzoek aan aardscheerders, en op laboratoriumproeven die duidelijk moeten maken hoe het poreuze planetoïdenmateriaal reageert op de verschillende voorgestelde afbuigtechnieken. Daarnaast wordt een begin gemaakt met de ontwikkeling van technologieën die later in de ruimte beproefd kunnen worden. Harris: ‘Ons belangrijskte doel is dat we over een paar jaar een concreet, gedetailleerd voorstel voor een demonstratievlucht kunnen voorleggen.’

Of het straks de Europese ESA is die zo’n demonstratievlucht gaat uitvoeren, valt overigens nog te bezien. Een eerder Europees plan, Don Quijote genaamd, werd enkele jaren geleden geschrapt. ‘Het probleem is dat het hier om een ruimtevlucht gaat die geen primair wetenschappelijk doel dient, en die daardoor niet goed past in ESA’s Cosmic Vision-programma,’ zegt Harris. ‘Aan de andere kant is er ook geen sprake van een duidelijke technologische toepassing, zoals bij communicatiesatellieten of GPS-kunstmanen.’ De hoop is dat de toekenning van de Europese subsidie aan NEOShield er op termijn toe zal bijdragen dat er binnen de ESA ruimte gecreëerd wordt voor dit soort projecten.

Ook interessant: NEOShield wil in samenwerking met de Verenigde Naties werken aan een soort rampenplan – een draaiboek dat precies beschrijft hoe de internationale gemeenschap moet reageren op de ontdekking van een aanstormend kosmisch projectiel. Daarbij gaat het niet alleen om de communicatie met het grote publiek en de logistiek van een eventuele internationale ruimtevlucht. Harris: ‘Er komen ook allerlei juridische zaken om de hoek kijken. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als NASA een aardscheerder die op Californië afkomt probeert af te buigen en er gaat iets mis, waardoor het rotsblok alsnog in Europa inslaat – wie is er dan verantwoordelijk?’

© Govert Schilling