Heelal-rubriek februari 2012 februari 2012 Eos

Nieuws - Vuurwerk in Melkwegkern in zomer 2013
Met de Europese Very Large Telescope in Chili is een gaswolk ontdekt die met hoge snelheid op het zwarte gat in de kern van het Melkwegstelsel afstevent. De ijle wolk heeft een afmeting van tientallen miljarden kilometers en een massa van enkele aardmassa’s. Zijn huidige snelheid bedraagt ruim acht miljoen kilometer per uur. De verwachting is dat hij midden 2013 op een afstand van ‘slechts’ veertig miljard kilometer langs het zware zwarte gat in de Melkwegkern zal scheren en daarbij uiteengerukt zal worden door de getijdenkrachten. Een deel van de wolk zal vermoedelijk het zwarte gat in vallen, met energierijke röntgenuitbarstingen als gevolg.

Nieuws - Geen water nodig voor Marsgeulen
Onderzoek door Nederlandse aardwetenschappers, onder leiding van Maarten Kleinhans van de Universiteit Utrecht, wijst erop dat voor het ontstaan van de geulen die in de wanden van veel hellingen op Mars te zien zijn, geen water nodig is geweest. Kleinhans en zijn collega’s hebben metingen onder de geringe Marszwaartekracht verricht aan boord van een onderzoeksvliegtuig van de TU Delft. Volgens de aardwetenschappers lijkt het er op dat onder lagere zwaartekracht de inwendige wrijving van korrelachtig materiaal laag genoeg is om zonder smeermiddel een flauwe helling af te schuiven.

Nieuws - Kalenderhervorming?
Wetenschappers van de Johns Hopkins University in Baltimore hebben een nieuw kalendersysteem bedacht waarin data permanent gekoppeld zijn aan weekdagen. Dat zou op veel financieel-economische terreinen tot grote besparingen kunnen leiden, denken ze. De ‘Hanke-Henry Permanent Calendar’ telt 364 dagen; eens in de paar jaar moet een ‘schrikkelweek’ worden ingelast.

Astrolink - Ruimteonderzoek van de Lage Landen
In oktober 2011 was het 50 jaar geleden dat de Utrechtse sterrenkundige Kees de Jager met een werkgroep een aanzet gaf tot het ‘wetenschappelijk ruimteonderzoek’ in Nederland. SRON – voortgekomen uit onder andere deze werkgroep – viert dit met de lancering van de website www.sron.nl/50jaar, een ‘canon’ van het Nederlandse ruimteonderzoek. Aan de hand van vijf toptienlijstjes schetst de nieuwe site een kernachtig beeld van de beeldbepalende Nederlandse pioniers, de wetenschappelijke doorbraken, de invloedrijkste experimenten, de sleuteltechnologieën en de grote nog openstaande wetenschappelijke vragen.

Planeten
Mercurius is alleen laatste paar dagen van de maand met enige moeite te zien, tijdens de avondschemering, laag boven de westelijke horizon.
Venus is een opvallende verschijning aan de avondhemel. Vanaf het invallen van de schemering tot halverwege de avond is hij zichtbaar als een zeer heldere ‘ster’ aan de westzuidwestelijke hemel.
Mars komt in de eerste helft van de avond op en is vervolgens waarneembaar tot het aanbreken van de ochtendschemering. De rode planeet bevindt zich in het Dierenriemsterrenbeeld Leeuw.
Jupiter bevindt zich in het zuidelijk deel van het kleine sterrenbeeld Ram. De reuzenplaneet staat rond zonsondergang hoog aan de hemel, en verdwijnt rond middernacht onder de westelijke horizon.
Saturnus is alleen in de tweede helft van de nacht te zien. De geringde planeet staat in het sterrenbeeld Maagd, niet ver van de heldere ster Spica. Rond het aanbreken van de ochtendschemering moet hij hoog aan de zuidelijke hemel worden gezocht.

Kalender

• donderdag 2 februari Pal onder de maan staat Aldebaran, de hoofdster in het sterrenbeeld Stier. Kijk rond 20.00 uur, hoog aan de zuidelijke hemel.
  
• vrijdag 3 februari De maan vormt een rechthoekige driehoek met de oranje sterren Aldebaran in de Stier (rechtsonder de maan) en Betelgeuze in Orion (linksonder de maan). Rond 23.00 uur staan de drie hemellichamen hoog in het zuidwesten.
  
• zaterdag 4 februari De Winterzeshoek, gevormd door de sterren Capella, Castor en Pollux, Procyon, Sirius, Rigel en Aldebaran, staat rond 21.30 uur hoog aan de zuidelijke hemel. De maan bevindt zich vannacht vrijwel in het midden van de kolossale zeshoek.
  
• dinsdag 7 februari Volle Maan (22.54 uur).
  
• woensdag 8 februari Wijde samenstand van de volle maan en de ster Regulus in het sterrenbeeld Leeuw. Linksonder het tweetal is de planeet Mars zichtbaar. Kijk rond 22.00 uur in het oostzuidoosten.
  
• donderdag 9 februari Mars staat vanavond links van de maan. Tussen 22.00 en 23.00 uur zie je de twee hemellichamen boven de oostzuidoostelijke horizon.
  
• zaterdag 11 februari ’s Morgens rond 06.30 uur staat de maan in het zuidwesten. Een flink stuk rechtsboven de maan staat de planeet Mars; op nog grotere afstand linksboven de maan is Saturnus te vinden, dicht bij de ster Spica in het sterrenbeeld Maagd.
  
• zaterdag 11 februari De zogeheten tijdvereffening bereikt vandaag de grootste (negatieve) waarde van het jaar: de enigszins onregelmatig bewegende zon loopt 14 minuten en 13 seconden achter op de klok, waardoor hij in Utrecht pas om 12.54 uur zijn hoogste stand aan de zuidelijke hemel bereikt.
  
• zondag 12 februari De maan, de ster Spica en de planeet Saturnus staan vanmorgen vrijwel exact op één lijn. Kijk voor of rond 06.30 uur in het zuidwesten.
  
• maandag 13 februari De maan, de ster Spica en de planeet Saturnus vormen rond 06.30 uur een vrij compacte driehoek aan de zuidzuidwestelijke ochtendhemel.
  
• dinsdag 14 februari Laatste Kwartier (18.04 uur).
  
• woensdag 15 februari Linksonder de halfverlichte maan zie je de oranje ster Antares in de Schorpioen. Kijk rond 06.30 uur, laag aan de zuidelijke hemel.
  
• woensdag 15 februari Mars staat vandaag in het punt van zijn baan waar de afstand tot de zon het grootst is: 249,2 miljoen kilometer (9,3% groter dan gemiddeld).
  
• dinsdag 21 februari Nieuwe Maan (23.35 uur).
  
• vrijdag 24 februari Een mooie groepering tijdens de avondschemering, aan de westzuidwestelijke hemel. Linksboven de smalle maansikkel zie je de heldere planeten Venus en Jupiter; onder de maan, dicht bij de horizon, is (tot ca. 19.00 uur) de kleine planeet Mercurius te vinden.
  
• zaterdag 25 februari Nauwe samenstand van de maansikkel en de heldere planeet Venus, direct links van de maan. Kijk tussen 19.00 en 21.00 uur aan de westelijke hemel.
  
• zondag 26 februari Venus, Jupiter en de maan staan dicht bij elkaar aan de westelijke avondhemel. Bekijk het trio rond 20.00 uur.
  
• woensdag 29 februari Schrikkeldag. Omdat 2012 door 4 deelbaar is, is het een schrikkeljaar met 366 dagen in plaats van 365.

Sterrenhemel
Boven je hoofd Pal in het zenit staat het zwakke sterrenbeeld Lynx, dat alleen op een donkere, maanloze nacht zichtbaar is. Veel opvallender zijn de sterren Castor en Pollux in het sterrenbeeld Tweelingen, en Capella in de Voerman.
In het oosten Het Dierenriemsterrenbeeld Leeuw prijkt boven de oostzuidoostelijke horizon. De omringende sterrenbeelden (Haar van Berenice, Kleine Leeuw, Kreeft en Sextant) zijn veel minder opvallend. Het lichaam van de Leeuw wordt ook wel het Lentetrapezium genoemd.
In het zuiden De heldere witte ster Sirius in het sterrenbeeld Grote Hond bereikt zijn hoogste stand boven de zuidelijke horizon. Linksboven Sirius is Procyon te vinden, de hoofdster van de Kleine Hond, en rechtsboven Sirius staat het wintersterrenbeeld Orion. Veel hoger aan de hemel zijn de Tweelingen te vinden.
In het westen Boven de westzuidwestelijke horizon is de vijfhoekige kop van het sterrenbeeld Walvis te zien; daarboven staat het Zevengesternte, met links daarvan de oranje ster Aldebaran in het sterrenbeeld Stier. Andromeda staat hoog boven de westnoordwestelijke horizon.
In het noorden De Grote Beer klimt omhoog in het noordoosten, terwijl het W-vormige sterrenbeeld Cassiopeia in het noordwesten juist steeds lager komt te staan. Het ‘huisje’ van het sterrenbeeld Cepheus staat rechtop, met de punt omhoog. Laag in het noordnoordwesten fonkelt de zomerster Deneb.

© Govert Schilling

Links: