Planeet Uranus laat zich heel eventjes in zijn ringen kijken 16 augustus 2007 de Volkskrant

Sterrenkundigen hebben er jaren naar uitgekeken. Vandaag is het eindelijk zo ver: vanaf de aarde zien we de planeet Uranus precies van opzij. De Nederlandse planeetonderzoeksters Imke de Pater en Daphne Stam zijn naar grote sterrenwachten in Hawaii en Chili afgereisd om het unieke verschijnsel waar te nemen.

Uranus werd in 1781 ontdekt door de Engelse astronoom William Herschel. Al snel bleek dat de verre planeet min of meer ‘op zijn zij’ ligt. Tijdens zijn 84 jaar durende omloop om de zon kijken we vanaf de aarde soms tegen de noordpool en soms tegen de zuidpool aan.

Twee keer per omloop zien we de planeet en zijn manen- en ringenstelsel precies van opzij. Voor het laatst gebeurde dat in 1965, maar toen waren de smalle, donkere ringen van Uranus nog niet ontdekt, en waren telescopen niet krachtig genoeg voor gedetailleerd onderzoek.

‘Het is een mooie gelegenheid om de ringen onder een hoek te zien waaronder je ze anders nooit te zien krijgt,’ aldus planeetonderzoekster Stam van het SRON Netherlands Institute for Space Research in Utrecht enkele weken voor haar vertrek naar Chili. ‘Je kunt dan informatie krijgen over de dikte van de ringen en de samenstelling en grootte van de deeltjes.’

Volgens De Pater, verbonden aan de Universiteit van Californië in Berkeley en mede-ontdekker van enkele dunne Uranusringen, is de heldere Epsilon-ring de afgelopen maanden al veel donkerder geworden, wat wijst op de aanwezigheid van grote ringdeeltjes.

Doordat de ringen in zijaanzicht minder helder zijn, kan er ook beter gezocht worden naar nieuwe, kleine maantjes van Uranus. Sterrenkundigen gebruiken daarvoor onder andere de Hubble Space Telescope.

‘Om zo veel mogelijk van het verschijnsel waar te nemen,’ zegt Stam, ‘gaat Imke op de Keck-telescoop op Hawaii zitten en ik op de Very Large Telescope in Chili. Als Uranus in Chili ondergaat, kan er vanaf Hawaii nog verder waargenomen worden.’

Een artikel met voorlopige resultaten van waarnemingen eerder dit jaar is al aangeboden aan het weekblad Science. Na vandaag duurt het weer tot 2049 voordat Uranus zich van opzij laat bewonderen.

© Govert Schilling