Dwergplaneet Haumea straks in kaart gebracht 16 oktober 2008 allesoversterrenkunde.nl

Met een beetje geluk hebben sterrenkundigen binnen een paar jaar de eerste ruwe kaarten in handen van de merkwaardige dwergplaneet Haumea. Dat ijzige hemellichaam, buiten de baan van Pluto, tolt in minder dan vier uur tijd om zijn as, en heeft daardoor de vorm van een langgerekte kiwi. De snelle rotatie is het gevolg van een catastrofale botsing die Haumea een paar miljard jaar geleden onderging met een ander hemellichaam.

Inmiddels zijn verschillende brokstukken van die botsing gevonden in de buitendelen van het zonnestelsel. Twee relatief kleine fragmenten draaien in een baan rond Haumea, als de maantjes Hi’iaka en Namaka. Op basis van foto’s die gemaakt zijn met de Hubble Space Telescope zijn de banen van de twee maantjes nauwkeurig bepaald, en volgens Daniel Fabrycky van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics kunnen sterrenkundigen de komende jaren onderlinge bedekkingen en verduisteringen verwachten.

Op de 40ste bijeenkomst van de Division for Planetary Science van de American Astronomical Society in Ithaca riep Fabrycky zijn collega’s op om Haumea en zijn twee maantjes minutieus in de gaten te houden. Vanaf de aarde kijken we de komende jaren vrijwel precies van opzij tegen de banen van Hi’iaka en Namaka aan, zodat ze af en toe voor en achter Haumea langs bewegen. Uit nauwkeurige helderheidsmetingen van die onderlinge verschijnselen kan veel informatie worden afgeleid over vorm, afmetingen en verdeling van lichte en donkere vlekken op het oppervlak van de dwergplaneet.

In de jaren tachtig werd op die manier ook Pluto voor het eerst in kaart gebracht, toen er wederzijdse bedekkingen en verduisteringen optraden met de grote maan Charon. Maar volgens Marc Buie van het Southwest Research Institute, die indertijd de Pluto-waarnemingen coördineerde, zijn de Haumea-waarnemingen een stuk ingewikkelder. ‘De maantjes zijn veel kleiner, en door de snelle rotatie en de langgerekte vorm is het enorm moeilijk om de helderheidsmetingen om te zetten in kaarten,’ aldus Buie.

Overigens heeft Pedro Lacerda van de Univeristeit van Hawaii misschien de eerste oppervlaktedetails op Haumea al ontdekt. Lacerda, die enkele jaren in Leiden heeft gewerkt, bestudeerde het helderheidsverloop van de dwergplaneet door verschillende kleurfilters, met de Japanse 8-meter Subaru-telescoop. De metingen, die hij in Ithaca presenteerde, doen vermoeden dat er een grote, donkere rode vlek op het oppervlak voorkomt – misschien een grote inslagkrater die het rotsachtige binnenste van Haumea blootlegt.

© Govert Schilling