Scheren langs kosmische hoogtepunten 2 april 2009 Intermediair

2009 is het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde. Aanleiding: vierhonderd jaar geleden richtte Galileo Galilei als eerste een telescoop op de sterrenhemel. Daarmee begon de verkenning van het heelal – op afstand. Over nog eens honderd jaar is het misschien mogelijk om er echt in rond te reizen. Een fictief dagboek van een space trip uit 2109.

16 november 2109 Dit is nu al de mooiste vakantie van mijn leven. Fantastisch om de aarde onder je weg te zien vallen. En te vóelen vallen. Gewichtloosheid is een waanzinnige belevenis. Ik zweef en vlieg zoals normaal alleen in mijn meest lucide dromen mogelijk is. En dan het uitzicht! Reis om de wereld in tachtig minuten – ronduit spectaculair. De Gibraltar-brug is duidelijk zichtbaar, evenals trouwens de Afsluitdijk. En de nachthelft van de aarde lijkt één grote lichtshow. Geen wonder dat je op aarde de Melkweg nooit meer ziet. Ben benieuwd wat ík de komende twee weken allemaal te zien krijg.

17 november 2109 Het lijkt wel het Lourdes van de bemande ruimtevaart: Tranquillity Base, waar 140 jaar geleden de Apollo 11 op de maan landde. Jammer van de alomtegenwoordige commercie (gipsen afgietsels van Neil Armstrongs eerste voetstap!), maar toch erg indrukwekkend. Een inktzwarte hemel, een ongenaakbaar kaal landschap, en dan dat kleverige maanstof dat werkelijk overal in gaat zitten. Het ziet hier nu zwart van de toeristen, maar ik kan me goed voorstellen hoe eenzaam Armstrong en Aldrin zich gevoeld moeten hebben, met alle andere aardbewoners op die mooie blauwe bol die als een fragiele zeepbel aan de hemel hangt.

18 november 2109 Mars heeft minder zwaartekracht dan de aarde, dus je bent er een stuk lichter. Maar de klim naar de top van Olympus Mons was de zwaarste tocht die ik ooit heb gemaakt, ook al omdat we onze eigen zuurstof mee moesten sjouwen. Een kilometer onder de top afgezet door een luchtbus van Mars Enterprise; daarna verder te voet. Nooit gedacht dat ik nog eens bovenop de grootste vulkaan van het zonnestelsel zou staan, met een adembenemend uitzicht in die kolossale caldera. Daar kan geen virtual reality-theater tegenop. Vanavond dineren we in de internationale Marsbasis. Jammer dat ik geen woord Chinees spreek.

19 november 2109 Hulde voor het navigatieteam van ons cruiseschip! De scheervlucht over het ringenstelsel van Saturnus was een onvergetelijke ervaring. Prachtig om mijn lievelingsplaneet een keer in closeup te zien. Heb me trouwens nog nooit zo klein gevoeld, met die woest wervelende dampkring die je hele blikveld vult, en zó ver van huis dat het bleekblauwe lichtstipje van de aarde niet meer te zien is... De bombastische muziek die op het observatiedek wordt gepod schijnt The Planets te heten, van de een of andere 20e-eeuwse componist – Holt? Holz? Grapje van de kok: vanavond staan er inktvisringen op het menu...

20 november 2109 Vandaag in geuren en kleuren het verhaal van de grootst bekende dwergplaneet gehoord, die een kleine eeuw geleden is ontdekt. Dat Pluto geen volwaardige planeet is maar gewoon een van de vele ijsdwergen buiten de baan van Neptunus, dat wisten ze eind 20e eeuw al, hoewel veel mensen protesteerden tegen de degradatie. De eerste ijsdwerg gróter dan Pluto kreeg nog een mooie mythologische naam: Eris. Maar deze, drieduizend kilometer in middellijn, is Mickey genoemd, met dank aan de Pluto-lobby. Kan niet lang duren of een van die ijsklompen krijgt de naam Goofy. Wel koud hier trouwens. En donker.

21 november 2109 Ja, de zon is nog het helderste object aan de hemel, maar al lang niet meer oogverblindend. Een felle ster, meer niet. Vanmorgen een belangrijke mijlpaal gepasseerd, of liever gezegd een lichtjaarpaal: we zitten nu één lichtjaar van huis, bijna tien biljoen kilometer. Hier zwerven stijfbevroren komeetkoppen rond in de Oortwolk. De Nederlandse astronoom. Jan Oort leidde het bestaan van die wolk van triljoenen komeetkoppen theoretisch af. Nou Jan, ik kan bevestigen dat-ie echt bestaat. We hebben twee kometen van dichtbij bekeken. Bijzonder: oog in oog met de bouwstenen van het zonnestelsel.

22 november 2109 Sommige dingen kun je beter van veraf bekijken dan van dichtbij. Tenminste, ik vond het bezoek aan de Plejaden (het Zevengesternte) een beetje tegenvallen. De spectaculaire aanblik van zo’n open sterrenhoop, met honderden fonkelende sterren in een gebied van tien lichtjaar, gaat toch een beetje verloren als je er middenin zit. Of begin ik misschien al te wennen aan al die kosmische hoogtepunten? Wat ik dan weer wél leuk vond: die presentatie waarin werd uitgelegd dat onze zon ruim vierenhalf miljard jaar geleden ook in zo’n sterrenhoop is geboren. Dan kijk je er toch weer heel anders tegenaan.

23 november 2109 Vandaag op kraamvisite geweest! Babysterren bezocht in de Orionnevel; de koffierobot serveerde beschuit met muisjes. Verreweg het mooist vond ik die stoffige protoplanetaire schijven rond de pasgeboren sterren. Het idee dat hier in de komende honderdduizenden jaren nieuwe planeten samenklonteren! Zo moet ons eigen zonnestelsel er lang geleden ook uit hebben gezien. Van de zon – op 1500 lichtjaar afstand – is trouwens al lang niks meer te zien, maar ik mis ’m niet. Zeg nou zelf: wie zit er te wachten op een gezapige ster van middelbare leeftijd als je geniet van de levendigheid van een stellaire peuterspeelzaal?

24 november 2109 Zelden zo’n groot contrast meegemaakt: van de babykamer naar het bejaardentehuis. Omega Centauri is de grootste bolvormige sterrenhoop in het Melkwegstelsel. Ruim één miljoen sterren, stuk voor stuk vele miljarden jaren oud. En dan bij elkaar in een sprankelende, bolvormige groep. Daar gaat een onvoorstelbaar serene rust van uit, vooral als je bedenkt dat al die strerren deelnemen aan een traag kosmisch ballet, met de zwaartekracht als choreograaf. O, en we hebben ook een stellaire uitvaart meegemaakt: een ster die aan het eind van zijn lange leven zijn buitenste gaslagen de ruimte in blaast. Stof zijt gij...

25 november 2109 Ik dacht dat in het heelal alles in een slakkentempo ging. Tot vandaag. Stel je voor: twee sterren die elke 2,4 uur op een afstand van 800.000 kilometer om elkaar heen zwieren, met een snelheid van 300 kilometer per seconde. De sterren zelf zijn zwaarder dan de zon, maar nog geen dertig kilometer groot. De ene tolt elke 2,8 seconden om zijn as, de andere zelfs veertig keer per seconde. En de twee pulsars spiralen naar elkaar toe. Hun omloopbaan wordt elke dag 7 millimeter kleiner; over 85 miljoen jaar versmelten ze tot een zwart gat. Wat een geweld. (Kort bezoekje trouwens, vanwege het strlalingsgevaar!)

26 november 2109 Natuurlijk was het bangmakerij van de kapitein; er bestond heus geen risico dat ons schip naar binnen werd gezogen. Toch vonden een paar passagiers het maar wat eng om zo dicht langs het zwarte gat in het Melkwegcentrum te vliegen. En ik geef toe: als je voelt hoe het schip wordt afgebogen door zo’n monster met bijna vier miljoen keer de massa van de zon, is dat best bijzonder. Grote verrassing: er is nog heel wat te zien aan zo’n zwart gat. Dat wil zeggen: aan de directe omgeving, waar gaswolken zo sterk verhit worden dat ze röntgenstraling uitzenden. Hm, toch wel blij dat we het hebben overleefd...

27 november 2109 Met de hyperdrive duurt de vlucht naar het Andromedastelsel nog geen uur. Je weet niet wat je meemaakt: het Melkwegstelsel uitvliegen, en dan zien hoe het verandert van een oneindige sterrenzee in een statig spiraalstelsel, en vervolgens inkrimpt tot een kleine, diffuse lichtvlek. En dan aan de overkant van het observatiedek Andromeda zien groeien en groeien – nóg zo’n kolossaal stelsel met meer dan honderd miljard steren. Ik kijk nu naar dat Melkwegvlekje, op twee miljoen lichtjaar afstand, en probeer me voor te stellen dat daar ergens de zon te vinden moet zijn. Kippenvel.

28 november 2109 Ook al weet ik dat je met een hypdrive de ruimtetijd plooit, het blijft verbazingwekkend: een supernova-explosie op bestelling. De ontploffende ster is jaren geleden met aardse telescopen ontdekt, maar wij zagen hem vandaag live afgaan. In een van de talloze sterrenstelsels in de Virgo-cluster. De uitgedeelde zonnebrillen waren geen overbodige luxe; ik heb nog nooit zo’n oogverblindende lichtflits gezien. Zulke explosies blazen de bouwstenen van het leven de ruimte in, zoals koolstofatomen die in het sterinwendige zijn ontstaan. Maf idee dat ik zelf ook uit sterrenstof besta.

29 november 2109 Voorlaatste dag. Nog net tijd voor een bezoek aan een quasar; die hadden we nog niet gehad. Iedereen werd uitgerust met full spectrum goggles – een soort bril waarmee elke vorm van straling te ‘zien’ is. Het zichtbaar licht van de sterren, de infraroodstraling van stof, de radiogolven van de twee straalstromen, en de röntgenstraling uit de directe omgeving van het centrale zwarte gat. Spectaculair om te zien hoe veel energie er geproduceerd wordt in de kern van zo’n ver sterrenstelsel. Maar ik merk wel dat de vermoeidheid begint toe te slaan. Je kunt ook te véél willen zien in twee weken.

30 november 2109 Vandaag is het vijfhonderd jaar geleden dat Galilei Galileo zijn telescoop op de maan richtte. We vieren het op Terra Nova, de eerste aarde-achtige exoplaneet, in 2011 ontdekt door de Amerikaanse Kepler-satelliet. Een mooiere wereld is nauwelijks denkbaar. Schitterende, rustige zandstranden, ongerepte natuur, een heerlijk klimaat en natuurlijk de gastvrijheid van de kolonisten. Fantastisch idee dat het in het heelal wemelt van dit soort paradijselijke planeten. De vakantie zit erop, maar waarom zou ik terug gaan naar de aarde? Misschien blijf ik wel hier. Er is ruimte genoeg in het heelal.

© Govert Schilling