Help mee en laat uw sms-berichten knipperen op de maan 12 september 2009 de Volkskrant

Miljoenen liggen klaar voor de eerste particulier die op de maan landt; TNO wil er dolgraag bij zijn.

Gerard Blaauw, directeur van de ruimtevaartactiviteiten van TNO in Delft, is op zoek naar een kleine tien miljoen euro. Geen overheidssubsidie, maar commerciële investeringen of particulier kapitaal. De geldschieters kunnen rekenen op enorme media-aandacht en een plaats in de geschiedenisboekjes: Blaauws project Moon4You helpt Nederland naar de maan. Letterlijk. Over ruim drie jaar moet voor het eerst een Nederlands wetenschappelijk instrument metingen verrichten aan de samenstelling van de maanbodem. Blaauw: ‘Ik geef ons project zeker vijftig procent kans van slagen.’

Begin deze maand kreeg Blaauws projectgroep van zeven man groen licht van de Raad van Bestuur van TNO om tot eind 2009 tijd en geld in Moon4You te blijven steken. Een paar Nederlandse ruimtevaartbedrijfjes hebben hun medewerking inmiddels al toegezegd. En geologen Wim van Westrenen en Gareth Davies van de Vrije Universiteit – wetenschappelijk partner in het project – dienen volgende week hun eerste onderzoeksvoorstel in bij NWO. ‘We zoeken nu naar de launching customer om Moon4You over de streep te trekken,’ aldus Blaauw. ‘In het eerste kwartaal van 2010 moet de beslissing vallen.’

Volgens technisch specialist Erik Laan van TNO is het Nederlandse instrument op papier klaar, en is de helft van de componenten al in huis. Het gaat om een Raman/LIBS-spectrometer – ‘Er moet nog een pakkende naam worden verzonnen,’ aldus Laan – die met behulp van een laserstraal kleine bodemmonsters verdampt om vervolgens te meten welke atomen erin voorkomen. Daarnaast wordt met een tweede laserstraal ook de mineralogische samenstelling nauwkeurig vastgesteld. TNO ontwikkelde eerder al een prototype van het instrument voor de toekomstige Europese Marslander ExoMars.

Dat het revolutionaire (en sterk geminiaturiseerde) instrument eerder al op de maan uitgestest kan worden, is indirect te danken aan Google. In navolging van de X Prize voor de eerste commerciële bemande ruimtevlucht loofde Google twee jaar geleden de Google Lunar X Prize uit. Twintig miljoen dollar voor het eerste commerciële bedrijf dat er vóór 2013 in slaagt om een zachte landing op de maan te maken, minimaal 500 meter af te leggen, en HDTV-beelden naar de aarde door te seinen. En nog eens vijf miljoen als je ijs in de maanbodem aantoont, of ruimtevaart-hardware uit het Apollo-tijdperk vastlegt, of je actieradius weet te vergroten tot vijf kilometer.

Odyssey Moon Limited, gevestigd op het eiland Man, was de eerste van de inmiddels negentien deelnemers aan de competitie. In nauwe samenwerking met het Canadese ruimtevaartbedrijf MDA (MacDonald Dettwiler Associates) werkt Odyssey Moon aan een kleine onbemande maanlander van ruim honderd kilogram, MoonOne geheten. Aan boord: een testantenne voor een radiotelescoop op de maan, een mosterdplantje in een miniatuur-kas, en een capsule met wat as van rijke excentriekelingen die de maan als laatste rustplaats verkozen. En misschien dus de Nederlandse Raman/LIBS-spectrometer.

Drie kleine Nederlandse ruimtevaartbedrijven – Cosine in Leiden, Bradford Engineering in Heerle en Science & Technology in Delft – hebben inmiddels 160.000 euro opgehoest voor de doorontwikkeling van de spectrometer. Via een cofinancieringsregeling van het Ministerie van Economische Zaken wordt dat bedrag verviervoudigd, zodat er genoeg geld is om laboratoriumtests uit te voeren op kleine bodemmonsters onder ‘maanomstandigheden’. De ‘Marskamer’ aan de VU zal daartoe worden aangepast, aldus Van Westrenen – op de maan heerst een vacuüm en schommelt de temperatuur tussen honderd graden boven nul en honderdvijftig graden onder nul.

Maar om volgend jaar zomer serieus met de bouw van start te gaan – later kan niet vanwege de geplande lancering in december 2012 – is voor 2010 ongeveer anderhalf miljoen euro nodig, en in 2011 en 2012 zelfs een nog hoger bedrag. ‘We hebben al met diverse bedrijven gesprekken gevoerd,’ zegt Laan. ‘Enthousiasme is er volop, maar een definitieve toezegging hebben we nog niet.’ Gedacht wordt aan investeerders die interesse hebben voor aardse toepassingen van de Raman/LIBS-technologie, of educatieve partners, of grote bedrijven die de ruimtevlucht vooral zien als een uniek marketinginstrument.

‘De oorspronkelijke X Prize genereerde enorm veel media-aandacht,’ aldus Laan. ‘Dat zal met de Google Lunar X Prize net zo gaan.’ Volgende maand buigen Blaauw en zijn medewerkers zich over de PR-aspecten van het Moon4You-project. Ideeën zijn er volop: een internetwedstrijd voor een goeie naam, een microchip met namen of boodschappen van aardbewoners, of een mini-lichtkrant op de robotarm van het instrument waarop sms-boodschappen van tv-kijkers vertoond en gefilmd worden.

Vanaf nu wordt de publiciteit in elk geval niet langer geschuwd, aldus Blaauw. ‘Je weet nooit wat een verhaal in de krant of een gesprek in een actualiteitenprogramma kan opleveren.’ Met één Nederlandse multimiljonair – die eerder al tweehonderdduizend dollar neertelde voor een toekomstige ruimtevlucht aan boord van Richard Branson’s SpaceShipOne – zijn inmiddels oriënterende gesprekken gevoerd, en binnenkort gaat een externe fondsenwerver voor Moon4You aan de slag.

‘Als we die anderhalf miljoen voor 2010 over een kleine vier maanden niet binnen hebben, stopt het commitment van TNO,’ zegt Laan, ‘maar dan heb ik nog een half jaar om er in mijn vrije tijd mee door te gaan. Voorlopig geven we de moed nog niet op.’

© Govert Schilling

Links: