Meer informatie op deze site over:

Saturnus te zien zonder ringen?

Richtje:
Hallo,
Nu, in de nacht van 12 of 13 augustus heb ik gekeken naar de 'vallende sterren'. Een pracht! Verder zag ik een hele heldere ster. Een planeet dus. Ik vroeg me af of het Saturnus zou kunnen zijn. Ik heb niet een hele denderende telescoop, maar het was best wel een egale planeet. Er waren echter geen ringen te zien. Nu stond in het Reformatorisch Dagblad dat de ringen van Saturnus op 11 augustus niet te zien waren. Zou het Saturnus geweest kunnen zijn? Zij was te zien (beetje lastig om aan te geven) om ongeveer 01.00 uur in het zuiden.

Alvast bedankt voor de moeite.

Hartelijke groet,

Richtje Keizer

Antwoord:

Je hebt Jupiter bekeken. Als je binnenkort nog eens kijkt, kun je waarschijnlijk ook een aantal manen vlakbij deze planeet zien: ze zien eruit als kleine sterretjes. Als je een aantal nachten kijkt (niet noodzakelijkerwijs achter elkaar) zie je de positie van deze sterretjes tov Jupiter veranderen omdat ze om de planeet heen draaien. Galileo was 400 jaar geleden de eerste die de 4 grootste manen van Jupiter door een telescoop zag (deze manen heten daarom ook de galileische manen). Saturnus is nu helaas niet te zien vanaf de aarde (wel vanuit de ruimte). Over een paar maanden wel weer. De ringen van Saturnus hebben wel een heel groot oppervlak, maar ze zijn ook verschrikkelijk dun. Als je ze precies op hun kant ziet, zie je ze bijna niet (vergelijk het maar met een CD die je op zijn kant ziet, maar de ringen zijn nog veel dunner in verhouding). Omdat Saturnus schuin staat tov de zon (net als de aarde) en de ringen daardoor ook, komt het 2 keer per Saturnus-jaar voor dat de zon precies boven de evenaar van Saturnus staat (net als op 21 juni en 21 september op aarde) en de ringen precies op hun dunne zijkant verlicht. Vanaf de aarde zien we de ringen dan ook precies op hun kant. En daarom lijkt het 2 keer per Saturnus-jaar alsof Saturnus geen ringen heeft! Dit gaf de eerste waarnemers, zoals Galileo, nogal wat hoofdbrekens. De telescopen in die tijd waren natuurlijk ook nog niet zo goed dat te zien was dat de vreemde uitstulpingen van Saturnus ringen waren. De Nederlandse astronoom/wiskundige Christiaan Huygens was de eerste die (in de 17e eeuw) bedacht dat de vreemde, veranderlijke vorm van Saturnus door ringen zou kunnen komen. Omdat Saturnus niet zo snel om de zon heen beweegt (een Saturnus-jaar duurt 30 aard-jaren), is de periode waarin we de ringen zo ongeveer op hun kant zien best wel lang. Als Saturnus weer 's nachts te zien is vanaf de aarde (over een paar maanden, zie de sterrenkaarten op deze website), zien de ringen er nog steeds heel erg iel uit.

Door:

Daphne Stam, SRON Netherlands Institute for Space Research